Udazkenero. Mendiak kez eta kobrez janzten direnean, gaztaina-biltzailea agertzen omen da. Inork ez daki nondik datorren; ez eta nora doan zuhaitzak biluzik geratzen direnean. Petatxatutako zaku bat eta makulua ez den makulu batekin iristen da. Haritz-adar bat da, eta txapela beltz bat. Inguruko teilatuek igaro dituzten negu adina iraun dion txapela.
Astiro doa, lasai, poliki, besteok entzun ezin dugun musikaren konpasean. Lurrera begiratzen du, baina bai eta zerura ere, eta batzuetan irribarre egiten du lurrak sekretuak kontatuko balizkio bezala. Herriko haurrek urrutitik jarraitzen dute; diotenez jasotzen dituen gaztainak ez dira oso arruntak. Gauez horietako bat zabalduz gero distira egiten omen du; edo antzinako ahotsak entzuten uzten dizu; edo dagoeneko ez dagoen haren usainaren oroimena ekartzen dizu.
Tabernan azaroan beti da hizpide. Santiagok, bertako zaharrenak dio semea mendian galdu zuen gizon bat dela, eta harez gero, haren arima gorde zuen gaztainaren bila dabilena. Doloresek kontra egiten dio. Basoa bera gizaki gorpuztu eta inguruko fruituak zaintzera omen datorrela. Baina gaztaina biltzaileak ez du sekula hitzik esaten, ez die kontrarik egiten. Gauez, alde egin aurretik eta inork ikusi gabe gaztaina bat uzten du atari bakoitzean hosto lehorretan bilduta.
Behin, gau batean, emakume bat zain izan omen zuen. Eskerrak eman nahi zizkion: bere leihoan utzi zuen gaztainak senarra zenaren zapiaren usain berdina zuen. Baina atarira irteterako urruntzen ikusi zuen hortz-mugan, bere petatxatutako zakua eta makulua ez zen makuluarekin, lanbroak bilduta.
Diotenez, urte hartan ez omen zuen izotzik jo. Zuhaitzek sekula baino fruitu gehiago eman omen zituzten. Eta basoko pago zaharrenaren oinean jaso gabeko gaztaina bat geratu zen, bitan zatituta. Haien erdian oraindik taupadaka zegoen bihotz ñimiño bat.
Iruzkina uztea